Foto's expositie Schlessart Bergen t/m de Kunst10daagse 29 oktober 2017
Openingswoord Meine Fernhout
Tentoonstelling Maartje Blans en marijtje van der Horst, galerie Schless Art Bergen, 7 okt. 2017
‘Maartje en marijtje’ ,
dat klinkt als twee vriendinnetjes op het platteland, de titel van een
streekroman.
Maar dat is het niet.
Voordat ik over het werk zelf begin, eerst iets over hun
ontmoeting.
Stelt u zich voor, een ambiance als deze, niet in Bergen,
maar in Bloemendaal. Een opening bij Castellum Aqua, waar via via, (de man in
kwestie is hier ook aanwezig, welkom Jaap,) de beide dames aan elkaar worden
voorgesteld.
De achternaam van Maartje doet bij marijtje een bel rinkelen,
ze heeft namelijk de vader een paar jaar daarvoor ontmoet. Ze weet ook dat hij
inmiddels overleden is; er ontstaat een warm gesprek.
Thuis gekomen gaan beide dames uiteraard op zoek naar elkaars
werk. De sfeer waarin zich dit blijkt te bewegen wordt voor hen een bron van
verbazing en herkenning. Je maakt in zo’n geval kennis met het werk via het
computer scherm. Dat is dikwijls onbetrouwbaar, hoe meer je van kijken houdt
des te meer zie je dit in. Ze willen het dus in het echt zien.
Ze hebben weer contact, praten honderd uit en spreken af bij
elkaar naar het werk te komen kijken. Maartje komt naar Bergen, marijtje gaat
naar Haarlem. En de eerste indruk die ze van elkaars werk hadden, houdt
volledig stand.
Nu was er al het idee om werk van marijtje hier te tonen. Maar
dan stelt ze Hanneke Schless voor dit idee samen te vervolmaken, een duo
expositie dus.
Zie hier nu het indrukwekkende resultaat. Op deze
tentoonstelling hangt een weldadige harmonie en een goede balans tussen het
werk van beide exposanten.
Maar, wat zien we hier eigenlijk?
[ . . . ]
Zo komen we werk van verval en vergankelijkheid tegen, maar
ook een grenzeloos opgenomen zijn in. De tijd laat zijn sporen na, maar waag
het niet begin of einde te bepalen.
Wat hen bindt is een sfeer die zich eenmaal in beeld vertaald
laat kennen in het hebben van ‘inzicht’. Dat gebruik je eerder als het om
woorden gaat. Bij beelden kan het zelfde plaatsvinden, dan lijkt het soms beter
te spreken van ‘doorzicht’.
Ook bij marijtje van der Horst zien we verstilling. Die
verstilling is soms oorverdovend. Dat zijn vreemde woorden om zo iets als de
grote intimiteit, die dikwijls uit haar werk spreekt, te beschrijven.
Het gaat om ‘99
ontmoetingen’ en ze zijn in Frankrijk ontstaan in een periode van een jaar of
twee. 99 staat symbool voor onbegrensdheid. Als een werk in andere handen
overgaat, wordt het geheel weer aangevuld tot 99. Het zijn allemaal werken op
papier, ze hebben allemaal het A3 formaat, het is allemaal gemengde techniek.
Sims zijn het foto’s van iets waar haar oog aan blijft
kleven. Ze onderzoekt dan de vraag die dit beeld aan haar stelt. Bij het
beantwoorden van die vraag spelen de bij haar opkomende titels een rol.
Die foto wordt bewerkt met een enkele draad, een stuk metaal
of met zaden en bloemkoppen. Zo ontstonden intieme assemblages.
Zoals Maartje Blans vanaf haar kindertijd iets heeft met het
vierkant als vorm, zo heb ik van marijtje schriftjes gezien die ze als kind heeft
gevuld met patronen en knopen: minieme variaties op een thema van wol en draad,
het is nooit helemaal verdwenen.
Haar carrière begon namelijk ooit als mode ontwerper. Dat is
inmiddels lang geleden en er is ook veel gebeurd.
marijtje is wel wat ouder dan Maartje. Alleen al daardoor verschillen hun biografieën.
Als een kern in die van marijtje ligt de
dood van Hein, haar toenmalige man. Van het proces van dood tot wedergeboorte,
heeft ze gewag gemaakt in enkele boeken. Boeken waarin ze haar woorden voorzag
van eigen beelden, die, met het inzicht
van nu, gezien kunnen worden als een aanloop tot de ‘99 ontmoetingen’ waar het
haar nu omgaat. Deze ‘ontmoetingen’ zijn beelden waaraan ze nog maar weinig
woorden vuil maakt. Uit haar werk spreekt een uitgesproken bekommernis. De
titels trekken het beeld naar een bovenpersoonlijke sfeer. Daar zijn talloze
voorbeelden van.
‘Woord verlaat zich op beeld’ , zegt ze zelf van deze
overgang. Opvallend is dat ze haar eigen voornaam schrijft met een kleine
letter. Het is een uiting van de door haar gevoelde verdwijning van de persoon.
Ze luistert met haar oog, sterker, ze doet dat niet zelf, het vindt gewoon
plaats.
Of, zoals ze ook woorden heeft geciteerd van Margareta
Porete, een mystica uit de 13de
eeuw:
‘Erover spreken bederft
het, er over nadenken werpt er een schaduw over’.
Dat is zo scherp gezegd, dat het uitspreken van een
openingswoord als dit hachelijk wordt,
om niet te zeggen dubieus.
Ik denk dat ook mensen die zeggen op geen enkele manier ‘religieus’
te zijn, of ‘spiritueel’ van mijn part, want al die woorden zijn allang dood
gefotografeerd, hoe dan ook, dat ook zij dit herkennen. ‘Via crucis’ bijvoorbeeld,
dat hier naast in een ruimte hangt, zegt iedereen iets. Splijting en heling
ineen. Het hangt daar overigens helemaal perfect, je zou zeggen dat muur en
kunstwerk volledig aan elkaar zijn aangepast. Ze zijn toch echt onafhankelijk
van elkaar ontstaan.
Naast de cirkel is het kruis een vaker terugkerend element.
Hier op deze wand zien we er al drie. Het teken is het zelfde, de sfeer
verschilt wel. ‘Jurk aan het kruis’ combineert ernst met een zekere
lichtvoetigheid.
Ik heb hiermee geprobeerd iets te zeggen over zowel
overeenkomst als verschil tussen beiden.
Maar eigenlijk doen die verschillen er niet zo toe. Wat hen
bindt is dat ze verder kijken dan hun neus lang is. Ze nemen geen genoegen met
oppervlakkige behandeling van doek, paneel of papier.
Hun werk is een uitdrukking van grote zorgvuldigheid en opmerkzaamheid.
Om dat goed te zien moet u nu eens afstand nemen om dan weer
met de neus op het werk gaan staan. De ingetogenheid in hun beider werk laat
zich het best van dichtbij aanvoelen. De stralende kracht ervan vraagt soms om meer
afstand.
U begrijpt het wel, u moet dus terugkomen.
De tentoonstelling is hiermee geopend. Dank u wel.
(Er is informatie over het werk van Maartje in gedrukte
vorm/er zijn boeken van marijtje en een map met niet geëxposeerde ‘Ontmoetingen’//er is informatie op video van
beiden)
